Tre mësime ushtarake nga lufta me Iranin
Nga Lapsi.al
Shpallja e një armëpushimi dyjavor mes SHBA-së dhe Iranit ishte një zhvillim i mirëpritur, megjithëse shumë nga detajet e tij – si edhe realiteti konkret në terren – mbeten ende të paqarta dhe madje të kontestuara. Deri tani, ky ka qenë një konflikt i zhvilluar në distancë, me shumë pak raportime të besueshme nga fronti, i mbështjellë me imazhe të rreme të krijuara nga inteligjenca artificiale, ndërsa mbulimi mediatik është privuar edhe nga një pjesë e madhe e imazheve satelitore komerciale, të cilat në vitet e fundit – veçanërisht që nga viti 2022 – ishin bërë thelbësore.
“Mjegulla e luftës” në këtë konflikt ka qenë më e dendur se në pothuajse çdo konflikt tjetër të kohëve të fundit. Për këtë arsye, çdo diskutim mbi “mësimet” që mund të nxirren deri tani duhet parë si paraprak dhe i kujdesshëm, i bazuar në analiza të përgjithshme fillestare. Megjithatë, një ushtrim i tillë është i rëndësishëm, duke pasur parasysh shpejtësinë me të cilën po evoluojnë çështjet ushtarake.
Edhe nga provat e dukshme, fushata kundër Iranit ka qenë jashtëzakonisht e rëndësishme nga pikëpamja ushtarake dhe strategjike dhe mund të konsiderohet nga historianët e së ardhmes si një pikë kthese në historinë e luftës. Tre “mësime” kryesore dalin në pah – jo si përfundime të provuara, por si hipoteza që kërkojnë reflektim të mëtejshëm:
Mësimi i parë: luftërat agresive nuk funksionojnë më për fuqitë e mëdha.
Në konfliktet shtet më shtet të shekullit XXI, edhe shtetet më të fuqishme e kanë fillimisht të vështirë, e më pas të pamundur, të rrëzojnë kundërshtarët e tyre me forcë ushtarake. Rusia dhe SHBA tashmë e kanë dëshmuar këtë në Ukrainë dhe Iran, por prova të ngjashme ekzistojnë prej më shumë se një shekulli.
Në të dy Luftërat Botërore agresorët humbën; ndërkohë, pushtimi sovjetik i Polonisë dështoi, si edhe fushata japoneze në Kinë. Lufta e Koresë përfundoi në barazim, ashtu si edhe lufta Iran-Irak. Ndërhyrjet në Izrael dhe Vietnam përfunduan me humbje, njësoj si tentativa e Argjentinës për Ishujt Falkland dhe pushtimi i Kuvajtit nga Sadam Huseini. Edhe pushtimi amerikan i Irakut në vitin 2003 konsiderohet një fitore ushtarake fillestare, por një dështim strategjik. Afganistani, nga ana tjetër, i rezistoi si Bashkimit Sovjetik ashtu edhe SHBA-së.
Arsyeja kryesore është praktike: lufta nuk funksionon më si instrument politik. Nëse një sulmues nuk arrin një kolaps të shpejtë dhe total të armikut, konflikti kthehet në luftë konsumimi. Në këto kushte, fitorja kërkon ose thyerjen e frontit, ose shkatërrimin masiv të infrastrukturës së prapavijës. Por sot, thyerja e frontit është jashtëzakonisht e vështirë, ndërsa kapaciteti për shkatërrim total është i kufizuar. Dështimi i SHBA-së për të fituar përmes bombardimeve ajrore në Iran është shembulli më i fundit.
Mësimi i dytë: lufta në distanca të gjata është e ardhmja.
Zhvillimi i vazhdueshëm i dronëve dhe raketave po rrit rrezen e veprimit dhe fuqinë goditëse, ndërsa po ul kostot. Kjo shoqërohet me aftësi gjithnjë e më të avancuara survejimi dhe shënjimi, përfshirë nga hapësira. Si rezultat, po përhapen sisteme të sofistikuara armësh për goditje në distanca të gjata.
Deri para një dekade, vetëm SHBA kishte kapacitete të qëndrueshme për sulme të tilla në shkallë të gjerë. Sot, kjo formë lufte po bëhet normë. Një nga pasojat kryesore është se sulmet mund të kryhen nga distanca, ndërsa pala e sulmuar mund të mos ketë mundësi të përgjigjet në të njëjtën mënyrë. Kjo ngre pyetje të mëdha strategjike, sidomos për shtetet me kapacitete më të kufizuara ushtarake.
Mësimi i tretë: fuqia detare është në rënie.
Tradicionalisht, kontrolli i deteve ka qenë themeli i fuqisë globale. Por lufta me Iranin, si edhe ajo në Ukrainë, ka treguar se anijet luftarake janë shumë të prekshme ndaj armëve tokësore me rreze të gjatë dhe dronëve detarë.
Gjatë operacioneve kundër Iranit, marina amerikane u detyrua të tërhiqte aeroplanmbajtësen USS Abraham Lincolnshumë larg, në Detin Arabik, duke detyruar avionët të furnizohen me karburant në ajër për të arritur objektivat. Kjo tregon kufizimet praktike të fuqisë detare në kushtet moderne.
Edhe çështja e hapjes së Ngushticës së Hormuzit mund të konsiderohet një pikë kthese për historinë detare: jo për mungesë kapacitetesh, por sepse kostoja dhe rreziqet u vlerësuan si politikisht të papranueshme.
Kjo ngre pikëpyetje serioze mbi relevancën e anijeve të mëdha luftarake në konfliktet e ardhshme. Nëse ato detyrohen të qëndrojnë larg, aq sa roli i tyre mund të zëvendësohet nga sisteme tokësore, atëherë vlera e tyre vihet në diskutim.
Këto tre “mësime” – joefektiviteti i luftës si instrument politik, rritja e luftës në distancë dhe rënia e fuqisë detare – janë vetëm disa nga përfundimet që ky konflikt sugjeron për natyrën e re të luftës.
Ka edhe të tjera: mundësia e rikthimit të fortifikimeve, dobësimi i konceptit klasik të “parandalimit” përmes aleancave, dhe paqartësia në llogaritjen e balancave ushtarake.
Tragjedia është se, pavarësisht kuptimit të këtyre mësimeve – të cilin qeveritë shpesh nuk e kanë – pak mund të bëhet për t’i zbatuar ato në praktikë. Lufta e radhës, nëse dhe kur të vijë, ka shumë gjasa të na gjejë sërish të papërgatitur. Sfida mbetet ruajtja e burimeve dhe kapaciteteve për t’u rikuperuar, për t’u përshtatur dhe për të përmbysur situatën.
