Analiza, Lufta e Iranit: Kush fitoi terren dhe kush humbi ndikimin
Njoftimi për një armëpushim dy-javor midis Iranit, Izraelit dhe Shteteve të Bashkuara e ka pezulluar luftën, pas 40 ditësh sulmi intensiv dhe hakmarrje. Si gjithmonë, civilët kanë mbajtur peshën më të madhe të luftës. Mijëra janë vrarë ose plagosur dhe shumë të tjerë janë zhvendosur. Shtëpitë, infrastruktura dhe mjetet e jetesës janë shkatërruar – në Iran, në Izrael dhe në të gjithë rajonin.
Pavarësisht armëpushimit me Iranin, Izraeli ka vazhduar fushatën e tij ushtarake kundër Hezbollahut të mbështetur nga Irani në Liban. Vetëm disa orë pasi u shpall armëpushimi, Izraeli kreu sulmet e tij më të rënda ndaj fqinjit të tij që kur konflikti me Hezbollahun u intensifikua muajin e kaluar.
Lufta nuk ka fitues. Por konflikti riformëson politikën globale. Ajo ndikon në aleanca, tregjet e energjisë dhe ndikimin global. Shikimi i luftës me Iranin përmes kësaj lente tregon se si pushteti po zhvendoset përtej Lindjes së Mesme.
Irani: regjimi nën presion, por ende në këmbë
Irani ka qenë në qendër të konfliktit. Që nga 28 shkurti, SHBA dhe Izraeli kanë kryer sulme të rënda ajrore kundër objektivave ushtarake dhe infrastrukturës energjetike. Më shumë se 3,600 njerëz janë vrarë në Iran, sipas grupit amerikan të të drejtave HRANA. Ky numër përfshin udhëheqësin suprem Ayatollah Ali Khamenei dhe shumë figura të tjera të larta politike dhe ushtarake, por edhe 165 njerëz në një shkollë vajzash, shumica e tyre fëmijë. Pavarësisht humbjes së udhëheqjes së tij, thelbi i sistemit politik të Iranit mbetet i paprekur.
“Nuk ka lëvizje drejt ndryshimit të regjimit”, tha për DW analisti politik amerikan dhe presidenti i Grupit Euroazi Ian Bremmer. “Asnjë lëvizje drejt shpëtimit të popullit iranian, që të paktën në ditët e para të konfliktit, Presidenti Trump thoshte se ishte një qëllim.”
Si përgjigje, regjimi i Iranit ndërmori një hap me rrezik të lartë. Ai bllokoi në mënyrë efektive ngushticën e Hormuzit, duke lejuar vetëm disa vende ta përdornin atë. Ky është rripi i ngushtë i ujit përmes të cilit kalojnë rreth një e pesta e furnizimeve globale të naftës. Lëvizja rriti çmimet globale të naftës dhe rriti presionin mbi SHBA-në dhe aleatët e saj.
Strategjia u shpërblye. Teherani siguroi një armëpushim pa pranuar humbjen. Qeveria mund ta paraqesë armëpushimin si provë se i rezistoi Shteteve të Bashkuara dhe të gjithë fuqisë së tyre ushtarake. Presidenti amerikan Donald Trump ka pranuar planin me 10 pika të Iranit si bazë për bisedime. Regjimi i Iranit ka mbijetuar dhe ka blerë kohë për t’u përpjekur të formësojë fazën tjetër me kushte më të favorshme.
Shtetet e Bashkuara: fitimet ushtarake, kufijtë politikë
Presidenti Trump e ka quajtur rezultatin një “fitore totale dhe të plotë”. Shumë analistë nuk pajtohen.
“Ata kanë arritur disa qëllime,” tha Ian Bremmer për DW. “Nëse shikoni dëmin e shkaktuar në aftësitë ushtarake të Iranit, aftësitë e tyre balistike konvencionale dhe aftësitë e tyre detare, pjesa më e madhe e kësaj është degraduar rëndë.”
Pjesë të programit të saj bërthamor janë dëmtuar rëndë, gjithashtu. Kjo ka rëndësi për Uashingtonin, i cili thotë se ndalimi i Iranit nga marrja e armëve bërthamore ishte një qëllim kyç.
Por edhe SHBA ka pësuar humbje. Sulmet iraniane dëmtuan ose shkatërruan sistemet e radarëve dhe avionët me vlerë miliarda dollarë. Reputacioni i tij si mbrojtës i aleatëve të Gjirit është dëmtuar seriozisht, pasi Irani goditi fqinjët e tij – jo vetëm bazat amerikane, por edhe infrastrukturën kryesore. Marrëdhëniet me Evropën dhe NATO-n u tensionuan nga Uashingtoni që nisi luftën pa u konsultuar me aleatët e tij. Armëpushimi ka ndaluar sulmet ndaj forcave amerikane dhe tani për tani ka zvogëluar rrezikun e një lufte më të gjerë rajonale, një prioritet kryesor i SHBA-së. Ngushtica e Hormuzit pritet të rihapet, duke lehtësuar presionin mbi tregjet e naftës.
Uashingtoni do të takohet me Iranin përsëri në tryezën e bisedimeve, ku ata ishin në fillim të luftës. Dhe ajo nuk e ka riformuar sjelljen e Iranit në mënyrën që ka kërkuar, ndërsa kostoja për reputacionin e tij ndërkombëtar ende nuk është parë./DW
